ZAGONETKA U STVARALAŠTVU ZA DECU GRIGORA VITEZA

Tamara Grujić

doi:10.59417/nir.2012.1.63

Autor(i)

Tamara Grujić Internacionalni univerzitet Brčko Distrikt

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:

https://doi.org/10.59417/nir.2012.1.63

Ključne riječi:

Grigor Vitez, usmena književnost, zagonetka, zagonetanje, odgonetka, dete, igra, zabava

Sažetak

Rad se bavi odnosom zagonetke Grigora Viteza prema zagoneci iz usmene književnosti, jer Vitez preuzima fonnu, stih i obrazac usmene zagonetke i zagoneta o pojmovima o kojima zagoneta i narodni pevač. Predočeno je kako je Vitez koristio usmenu zagonetku, kako ju je transformisa-o/modemizovao i prilagodio mladom čitaocu. Uz pomoć ovog žanra, pesnik podstiče dečju radoznalost i maštu i dete vešto usmerava ka odgovoru. U opusu koji je namenjen deci igrivi potencijal žanra jeste prijemčiv ciljanom čitaocu, razvijajući, pri tom, njegovu inteligenciju i maštu, ali i uvodeći u složen i bogat svet književnosti.
Vitez je na primeru zagonetki pokazao koliko usmena književnost može da bude nepresušni izvor kreativnog i umetničkog stvaranja za decu.

##submission.citations##

Buinac, M. (1987). Ludička pjesma Grigora Viteza. Umjetnost i dijete: dvomjesečnik za estetski odgoj, dječje stvaralaštvo i društvene probleme mladih. Zagreb, god. XIX, broj 1-2 (108-109): 91-98.

Crnković, M. (1980). Dječja književnost. Priručnik za studente pedagoških akademija i nastavnike. Zagreb: Školska knjiga.

Crnković, M. (1987). Vitezovo oblikovanje pesme. Umjetnost i dijete: dvomjesečnik za estetski odgoj, dječje stvaralaštvo i društvene probleme mladih. Zagreb, god. XIX, broj 1-2 (108-109): 15-25.

Calenić, M. (1972). Seo car na kantar. Narodna književnost za decu. Beograd: Naučna knjiga.

Cubelić, T. (1957). Narodne poslovice zagonetke, u: Narodne poslovice i zagonetke, (str. 9-38). Zagreb:

Školska knjiga.

Grujić, T. (2010). Zmajevopesništvo za decu i usmenoknjiževna tradicija. Novi Sad: Zmajeve dečje igre. Grujić, T. (2011a). Tradicionalno i moderno u poeziji za decu Grigora Viteza. Rad saopšten na Znanstvenom skupu s međunarodnim sudjelovanjem: „Veliki vidar - stoljeće Grigora Viteza". Zagreb, 24-25. studenoga 2011., (rad u štampi).

Grujić, T. (201 lb). Veze i srodnosti između Vitezovih i Zmajevih nonsensnih pesama za decu. Rad saopšten na Naučnom skupu: „Književno delo Grigora Viteza". Beograd, 16. 12. 2011., (rad u štampi).

Jeknić, D. (1987). Pesničko delo Grigora Viteza za decu. Detinjstvo: časopis o književnosti za decu. Novi Sad, god. XIII, br. 1-2: 9-14.

Jolles, A. (1978). Jednostavni oblici. Prevod Vladimir Biti. Zagreb: Studentski centar Sveučilišta u Zagrebu.

Kleut, M. (1997). Dete - usmena kultura - masovna kultura, Detinjstvo, Časopis o književnosti za decu. br. 3, Novi Sad, 1997: 5-7.

Kuk, A. (1986). Mit i jezik. Beograd: Rad.

Kulišić, Š„ Petrovic, P. Ž., Pantelić, N. (1998). Srpski mitološki rečnik. Beograd: Etnografski institut SANU, Interprint.

Lalević, M. S. (1972). Zagonetka - igrarija duha. Rad XVII kongresa Saveza udruženja folkorista Jugoslavije - Poreč 1970, Zagreb: 549-552.

Latković, V. (1982). Narodna književnost I. Beograd: Naučna knjiga.

Ljuštanović, J. (1996). Književnost za decu - naravoučenije slobode. Detinjstvo. Časopis o književnosti za decu, broj 4, 1996: 28-31.

Ljuštanović, J. (2012). Oblici moderniteta u prvim pesničkim zbirkama za decu Dušana Radovića i Grigo-ra Viteza - sličnosti i razlike, u: Književnost za decu u ogledalu kulture, (str. 123-133). Novi Sad: Zmajeve dečje igre.

Markovic, S. Z. (1987). Odnos Grigora Viteza prema književnoj tradiciji", u: Zapisi o književnosti za decu IV, (str. 81-87). Beograd: Beogradska knjiga.

Milarić, V. (1987). Igra u dečjem pesništvu Grigora Viteza. Umjetnost i dijete: dvomjesečnik za estetski odgoj, dječje stvaralaštvo i društvene probleme mladih. Zagreb, god. XIX, broj 1-2 (108-109): 99-104.

Milošević-Đorđević, N. (2006). Od bajke do izreke. Oblikovanje i oblici srpske usmene proze. Beograd: Društvo za srpski jezik i književnost Srbije.

Mitrović, M. (1988). Fenomen igre u savremenoj poeziji za decu, u: Mirjana Duran, Dijana Plut, Mirjana Mitrović, Simbolička igra i stvaralaštvo. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.

Ognjanović, D. (1987). Dečje doba, studije i ogledi iz književnosti za decu. Beograd: Prijatelji dece.

Pešić, N., Milošević-Đorđević, N. (2011). Narodna književnost- rečnik. Drugo izdanje. Kragujevac: Lira; Beograd: Zlatna zemlja.

Pešikan-Ljuštanović, Lj. (1996). Pouka tradicijskog niza. Detinjstvo Časopis o književnosti za decu, broj 4, 1996: 56-57.

Pražić, M. (1971). Igra kao sloboda. Novi Sad: Zmajeve dečje igre, Kulturni centar.

Samardžija, S. (1995), Struktura i funkcija usmene zagonetke, u: Srpske narodne zagonetke. Antologija, (str. 5-48). Priredila Snežana Samardžija. Beograd: Gutenbergova galaksija.

Samardžija, S. (2007). Uvod u usmenu književnost. Beograd: Narodna knjiga — Alfa.

Skok, J. (1987), Grigor Vitez - samostalno i autohtono poglavlje hrvatskog dječjeg pjesništva. Umjetnost i dijete: dvomjesečnik za estetski odgoj, dječje stvaralaštvo i društvene probleme mladih. Zagreb, god. XIX, broj 1-2 (108-109): 7-14.

Stojičić, Đ. (1993). Otkosi narodnih umotvorina. Raskovnik, Beograd, god. XIX, broj 71-72, proleće-leto 1993: 137-149.

Saulić, A. (1962). Narodne poslovice i zagonetke, u: Antologija narodnih poslovica i zagonetki, (str. 5-29). Beograd: Narodna knjiga.

Vitez, G. (1955). Vesele zamke. Zagreb: Mladost.

Vitez, G. (1960). Jednog jutra u gaju. Beograd: Mlado pokolenje.

Vitez, G. (1967). Hvatajte lopova. Sarajevo: Izdavačko preduzeće „Veselin Masleša".

Vitez, G. (1969). Djetinjstvo i poezija, Umjetnost i dijete: dvomjesečnik za estetski odgoj, dječje stvaralaštvo i društvene probleme mladih. Zagreb, god. I, br. 3: 4-21.

Vitez, G. (1977). Igra se nastavlja. Zagreb: Mladost.

Vujčić, N. (2008). Srpska narodna književnost za decu. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.

Zalar, I. (1993). Dečja poezija Grigora Viteza, u: I. Zalar, Dječja poezija Grigora Viteza; Z. Diklić, Poezija i proza Zvonimira Baloga; Lj. Car-Matutinović, Priče iz male sobe Luke Paljetka, (str. 7-51). Zagreb: Školska knjiga.